20 Yanvar faciəsi Azərbaycan xalqının tarixində həm dərin faciə, həm böyük kədər, həm də misilsiz qəhrəmanlıq və rəşadət nümunəsi kimi əbədi iz qoymuş hadisələrdən biridir. Bu qanlı hadisə xalqımızın azadlıq və müstəqillik uğrunda apardığı mübarizənin dönüş nöqtəsi olmaqla yanaşı, milli iradənin sarsılmazlığını bütün dünyaya nümayiş etdirdi. 36 il əvvəl baş verən bu faciə sovet imperiyasının öz vətəndaşlarına qarşı törətdiyi amansız cinayətin bariz nümunəsi idi. Həmin gecə Azərbaycan xalqının azadlıq arzusu güllə və tanklarla boğulmaq istənildi.
20 Yanvar hadisələri bir daha sübut etdi ki, azadlıq və müstəqillik heç vaxt asan əldə olunmur və bu yol böyük qurbanlar tələb edir. Doğma Vətəninin, xalqının şərəf və ləyaqətini hər şeydən üstün tutan Azərbaycanın mərd oğul və qızları həmin gecə canlarını fəda edərək şəhidlik zirvəsinə ucaldılar. Onların bu fədakarlığı xalqımızın tarixində silinməz iz buraxdı. Azərbaycan xalqı məhz bu qanla yazılmış səhifə ilə azadlığa doğru dönməz yol seçdi.
Həmin qanlı gecədə dinc əhaliyə qarşı ağır silahlardan istifadə edilməsi insanlığa və beynəlxalq hüquqa zidd idi. Qadınlar, uşaqlar, yaşlı insanlar heç bir fərq qoyulmadan gülləbaran edildi, şəhər tankların tırtılları altında tapdalandı. Bu vəhşilik sovet totalitar rejiminin əsl mahiyyətini bütün çılpaqlığı ilə ortaya qoydu. 20 Yanvar təkcə bir gecənin faciəsi deyil, bir millətin sınaq anı idi.
20 Yanvar faciəsi Azərbaycan xalqının qorxmadığını, geri çəkilmədiyini, əksinə daha da birləşdiyini göstərdi. Xalq bu hadisədən sonra azadlıq ideyasına daha möhkəm bağlandı və müstəqillik arzusu ümummilli məqsədə çevrildi. Həmin gün xalq öz ilk şəhidlərini verdi və bu itkilər azadlıq yolunda müqəddəs qurban kimi qəbul edildi. Şəhidlərin qanı milli mübarizənin əsas sütununa çevrildi.
Qanlı 20 Yanvar faciəsinə siyasi-hüquqi qiymət verilməsi məsələsi uzun müddət açıq qalsa da, bu tarixi ədalət ilk dəfə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin qətiyyəti sayəsində təmin olundu. Faciənin səhəri günü, 1990-cı il yanvarın 21-də Ulu Öndər Azərbaycanın Moskvadakı daimi nümayəndəliyinə gələrək xalqla həmrəy olduğunu açıq şəkildə bəyan etdi. O, sovet rəhbərliyini kəskin tənqid edərək bu qanlı əməli insanlığa qarşı cinayət adlandırdı. Bu addım böyük siyasi cəsarət və milli mövqe nümunəsi idi.
Ümummilli Lider Heydər Əliyev 20 Yanvar hadisələrinin hüquqa, demokratiyaya və humanizm prinsiplərinə tam zidd olduğunu bütün dünyaya çatdırdı. O, bu faciənin baş verməsində o dövrün Azərbaycan rəhbərliyinin məsuliyyət daşıdığını açıq şəkildə bildirdi. Xalqına qarşı törədilən bu cinayətin üstünün örtülməsinə imkan vermədi. Bununla da Ulu Öndər xalqının həqiqi və sədaqətli lideri olduğunu bir daha sübut etdi.
1990-cı ilin iyulunda Moskvadan Vətənə qayıdan Ümummilli Lider Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə 1990-cı il noyabrın 21-də Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisində 20 Yanvar faciəsinə ilk siyasi-hüquqi qiymət verildi. Bu qərar tarixə mühüm dönüş nöqtəsi kimi düşdü. Həmin sənəd faciənin mahiyyətini açıq şəkildə ortaya qoydu. Bu addım gələcək hüquqi-siyasi qiymətləndirmələrin əsasını təşkil etdi.
Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra bir müddət bu faciə ilə bağlı həqiqətlərin tam şəkildə açıqlanmasına siyasi iradə göstərilmədi. 1993-cü ilə qədər iqtidarda olanlar bu ağır məsuliyyəti üzərlərinə götürməyə cəsarət etmədilər. Yalnız xalqın təkidli tələbi və Ümummilli Liderin hakimiyyətə qayıdışı bu məsələdə dönüş yaratdı. Milli maraqlar yenidən dövlət siyasətinin əsas xəttinə çevrildi.
1994-cü ildə 20 Yanvar hadisələrinə dövlət səviyyəsində tam siyasi-hüquqi qiymət verildi. Cinayəti törədənlərin adları ictimaiyyətə açıqlandı və faciənin əsl mahiyyəti rəsmi sənədlərdə öz əksini tapdı. 20 Yanvar Ümumxalq Hüzn Günü elan edildi. Bu qərar xalqın yaddaşında tarixi ədalətin bərpası kimi dəyərləndirildi.
20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsi bu gün də Azərbaycan xalqı tərəfindən dərin ehtiramla yad edilir. Onların fədakarlığı nəsildən-nəslə ötürülən müqəddəs mirasa çevrilib. Şəhidlərin ruhu xalqımızın azad və müstəqil yaşamasının əsas dayağıdır. Onların adları tariximizdə qızıl hərflərlə yazılıb.
Dövlət tərəfindən 20 Yanvar şəhidlərinin ailələrinə və əlillərə daim xüsusi diqqət və qayğı göstərilir. Sosial müdafiə tədbirləri mütəmadi olaraq genişləndirilir və təkmilləşdirilir. Pensiya təminatı, mənzil şəraitinin yaxşılaşdırılması və digər sosial proqramlar həyata keçirilir. Bu qayğı dövlətin şəhidlərə olan borcunun təzahürüdür.
Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi güclənməsi şəhidlərin qanı bahasına mümkün oldu. Bu gün ölkəmiz beynəlxalq aləmdə öz sözünü deyən, müstəqil siyasət yürüdən dövlətdir. Milli birliyin təməlində məhz 20 Yanvar kimi tarixi sınaqlardan keçmiş xalq iradəsi dayanır. Bu iradə heç vaxt sarsılmayıb.
Müzəffər Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə Azərbaycan Ordusunun qazandığı tarixi Zəfər bütün şəhidlərimizin ruhunu sevindirdi. Torpaqlarımızın işğaldan azad olunması 30 illik ədalətsizliyə son qoydu. Bu Zəfər 20 Yanvar şəhidlərinin də arzularının gerçəkləşməsi idi. Onların qanı yerdə qalmadı.
Bu gün Qarabağda və Şərqi Zəngəzurda genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri həyata keçirilir. Böyük Qayıdış Proqramı uğurla icra olunur və həyat yenidən dirçəlir. Azərbaycanın üçrəngli Bayrağı azad edilmiş bütün ərazilərdə qürurla dalğalanır. Bu mənzərə şəhidlərin ruhuna ən böyük ehtiramdır.
20 Yanvar faciəsi eyni zamanda milli yaddaşın qorunmasının vacibliyini xatırladır. Bu hadisə gənc nəsillərə azadlığın qiymətini anlatmaq baxımından mühüm dərsdir. Tariximizi unutmadıqca gələcəyimizi daha möhkəm qura bilərik. Milli şüur məhz belə faciələrin dərki ilə formalaşır.
Azərbaycan xalqı 20 Yanvar faciəsini heç vaxt unutmayacaq. Bu tarix həm hüzn, həm qürur, həm də milli dirəniş simvoludur. Şəhidlərin xatirəsi daim uca tutulacaq. Onların qəhrəmanlığı Azərbaycan tarixində əbədi yaşayacaq.
20 Yanvar faciəsinin 36-cı ildönümü bir daha sübut edir ki, xalqımız azadlıq uğrunda hər cür qurban verməyə hazırdır. Bu iradə Azərbaycanın gələcəyinin ən möhkəm təminatıdır. Şəhidlərimizin ruhu qarşısında baş əyir, onların müqəddəs xatirəsini dərin ehtiramla yad edirik. Azərbaycanın yolu azadlıq, müstəqillik və əbədi suverenlik yoludur.
